20 نکته مهم در راستای تقویت تعاونی ها

نوشته : دکتر دامان پراکاش

مشاور ارشد بنیاد IFFCO

و مدیر پروژه فقرزدایی اتحادیه بین المللی تعاون

در کشور هندوستان

ویراستار : سعید معادی

تعاونی شرکتی مستقل و متعلق به همه اعضای خود است که به دلیل نیازی مشترک ( اقتصادی ، اجتماعی و یا فرهنگی ) دور هم جمع می شوند و آن را طبق اصول دموکراسی اداره و مدیریت می کنند . شرکتی که اولویت آن تقویت اصول و ارزش های اخلاقی در میان اعضای خود و سپس در سطح جامعه می باشد . "  بیست رهنمود در راستای تقویت تعاونی ها "

1- هر یک از اعضا موظف اند در تمامی فعالیت های تعاونی اعم از خرید ، فروش ، انبار داری و کارهای اداری و غیره در جهت تقویت تشکل خود آماده به خدمت باشند که بدین ترتیب اعتمادی دو سویه بین شرکت و اعضای آن ایجاد می شود . حضور عضو در فعالیت های تعاونی کلید موفقیت شرکت است چرا که روش های انجام کار ، بهینه و در جهت تامین منافع اعضا موثر و کارآمد می گردد . تعاونی توسط اعضاء و در جهت خدمت و تامین منافع همین اعضا تاسیس می گردد و توسط خود آنان مدیریت می شود . اگر اعضا در فعالیت های تعاونی و یا در تشکیلات آن مشارکت موثر نداشته باشند ، شکست شرکت محرز است . تعاونی صرفاً برای وام گرفتن و ارضای نیازهای شخصی تشکیل نمی گردد . تعاونی شرکتی است که اعضاء از طریق آن در عرصه های مختلف اقتصادی و اجتماعی حضور می یابندو در واقع تعاونی شرکتی است که انتظار ارائه راهکار از سوی اعضای خود را دارد .

2- تعاونی جای انسان های درست کاری است که وقت خود را وقف آن می کنند و به اصول و ارزش های آن پای بند می باشند . درست کاری و در خدمت بودن اعضا دو وجه مشخصه این نوع شرکت است که باید در راستای عملکرد بهتر آن هر چه بیشتر تقویت گردند ؛ صفات مشترکی که باید هر عضو تعاونی جهت تحقق اهداف شرکت داشته باشد و با فعل و مسئولیت شناسی خود شرکت را در مواجه با مشکلات پاسخگو سازد .

3- کارگران تعاونی باید در راستای ارائه خدمات بهتر مورد تشویق اعضاء هیئت مدیره شرکت قرار گیرند . مقامات دولتی بخش تعاون لازم است از روابط دوستانه و نه رئیس و مرئوسی با تعاونی ها و اعضای هیئت مدیره آنها برخوردار باشند و از بالا به آنان نگاه نکنند . وظیفه اصلی این مقامات کمک و راهنمایی شرکت های تعاونی و تدارک برنامه های آموزشی ویژه کارگران ، اعضا و اعضای هیئت مدیره این شرکت ها است . مدیریت دستوری و رئیس بازی در مورد تعاونی ها کارآمد نیست و تنها از طریق تشویق و همکاری می توان نیروی انسانی آن را آماده به ارائه بهینه خدمت نگه داشت. مقامات رسمی بخش تعاون باید در تسهیل امور تعاونی ها فعال باشند . آنان می توانند فرآیند تاسیس ، راه اندازی ، توسعه و تجهیز شرکت را کوتاه کنند .

4- جلسه های شرکت باید به صورت مداوم و منظم تشکیل گردد . نباید نشان و یا علامتی از عدم تشکیل و یا تاخیر در تشکیل این قبیل جلسه ها مشاهده شود . دستور کار جلسه به فراخور نوع آن از قبیل جلسه استماع گزارش بازرس ، جلسه عمومی ، جلسه فوق العاده و غیره باید با دقت همراه با ضمائم مربوط تهیه و تنظیم گردد . اعضای شرکت باید به طور کامل در جریان پیشرفت امور قرار گیرند و از طریق ارتباطات چهره به چهره برای شرکت در جلسات تعاونی تشویق گردند و در جهت ارائه پیشنهاد و راهکار و ابراز عقیده خود دعوت شوند . این اقدامات به ارتقای سطح مشارکت اعضای شرکت می انجامد و وفاداری آنان را نسبت به شرکت قوی تر می کند .

5- پاسخ به خواسته های به حق اعضای شرکت الزام آور است . هر تاخیری در این مورد به فساد و انحراف و هیاهوهای بی مورد می انجامد و در این راستا می توان از اعتبارات بانک تعاون و سایر موسسه های اعتباری استفاده کرد . معاملات صریح و شفاف بانک های تعاونی و شرکت های تعاونی به روابط قوی و پایدار درون بخشی می انجامد .

6- نمایندگان رسمی بخش تعاون ، بانک تعاون ، سازمان های خودیار و دیگرنهادها که به نحوی با تعاونی ها ارتباط دارند ، لازم است در جلسه های شرکت به عنوان مدعو یا سخنران حضور داشته باشند . نصایح آنان ممکن است در رسیدن به تصمیمات صحیح مفید باشد . هر یک از این اقدامات می تواند به تقویت رابطه تعاونی ها با موسسه های سرمایه گذاری و ارگان های محلی بیانجامد . امکانات و منابع یک شرکت تعاونی معمولاً تکافوی همه نیازهای اجتماعی و اقتصادی اعضای آن را نمی دهد . شرکت تعاونی می تواند از طریق ایجاد ارتباط با نهادهای دولتی و غیر دولتی منابع اقتصادی و حمایت های لازم را برای خود فراهم آورد .

7- تعاونی نه متکی به فرد است و نه متعلق به شخص خاصی است . شرکتی است که به تمامی اعضا تعلق دارد و توسط خود آنان مدیریت می شود . رئیس شرکت تعاونی ، شخصی است که دیگر اعضا را تشویق به مشارکت در انجام مسئولیت های مدیریتی و سازمانی می نماید و اگر سایه اقتدار شخصیتی خاص ، بر روی شرکت تعاونی باشد آینده آن نامعلوم خواهد بود . تعاونی شرکتی است که به واسطه مشارکت متوازن همه اعضا از خطوط دفاعی متعدد برخوردار است . همیشه چند فکر بهتر از یک فکر عمل می کند و با خود ایده های جدید و خون تازه در کالبد شرکت به جریان می اندازد .

8- مدیر عامل تعاونی لازم است با فراهم آوردن امکانات و برگزاری دوره های آموزش حرفه ای برای کادر مدیریت شرکت ، سطح آگاهی آنان را متناسب با تغییرات در سیاست ها ، روش ها و نیز روندهای جاری بازار ارتقا بخشد . هر عضو فعال و آگاه تعاونی برای شرکت یک دارایی محسوب می شود . معمولاً اتحادیه های ملی و سراسری تعاونیها برای اعضا و وابستگان خود برنامه های ویژه آموزشی برگزار می کنند . شرکت های تعاونی باید از این برنامه ها بهره ببرند .

9- لازم است برای آموزش اعضاء و کارمندان تعاونی بودجه ای پیش بینی شود . این مبلغ صرفاً باید برای آموزش و نه اموری چون پذیرایی و تشریفات مصرف گردد . هزینه های آموزشی را باید بعنوان سرمایه گذاری و نه هزینه های غیر ضروری بنگریم . کلاس های آموزشی اعضا نباید به موعظه و درس اخلاق محدود شوند . این کلاس ها باید سرشار از مطالب علمی و کاربردی مورد استفاده اعضای تعاونی نظیر بازاریابی و روش های فروش و خرید و تجهیز و تامین منابع و نهاده ها و نیازهای لازم شرکت باشد .

10- مدیر عامل شرکت تعاونی باید هنگام تصمیم گیری از مشورت سایر مدیران شرکت تا جای ممکن استفاده کند . مدیری که به صورت تمام وقت در استخدام شرکت است لازم است در تمامی جلسات و به ویژه هنگام تصمیم گیری در حوزه مدیریتی با اطلاعات به روز حضور داشته باشد . از طریق مدیران است که اعضای تعاونی با کادر رهبری آن ارتباط برقرار می کنند و در صورت کاهش علاقه و انگیزش در مدیران شاهد آشفتگی در سطح سازمان خواهیم بود .

11- هر تعاونی باید آئین نامه ویژه و به روز خود را داشته باشد . هر عضو تعاونی باید با مفاد آئین نامه شرکت خود آشنا باشد و آن را خوب بخواند و یا حداقل از فرازهای آن از قبیل حقوق ، وظایف و اهداف شرکت مطلع باشد . اعضا اغلب به گفته های مدیران اعتماد دارند اما هر گاه خود بر کاربردها و شروط مندرج در آئین نامه شرکت اشراف داشته باشند و مستقیماً آنها را مطالعه کنند نتیجه کار چیز دیگری است . مدیر باید انجام امور را تسهیل کند و نه این که ریاست نماید . او توسط اعضا شرکت برای تسهیل امور و کمک حال خودشان استخدام می شود و اعضا می توانند مطالب مورد نظر خود را در جلسات عمومی شرکت مطرح و تبصره پیشنهاد کنند . مجمع عمومی مهم ترین مجمع شرکت تعاونی است . در این مجمع هیئت مدیره و مدیران شرکت انتخاب می شوند .

12- حساب های شرکت باید شفاف ، به روز و در امنیت کامل باشد و از این طریق رضایت اعضای شرکت تامین گردد . تمامی نقل و انتقالات مالی باید به رویت اعضای شرکت برسد . اقدامات باید در جهت مکانیزه کردن و رایانه ای کردن حساب ها باشد . همه اعضا حق بررسی و داشتن شناخت کامل از حساب ها و نقل و انتقالات را دارند و هیچ مقامی حق پنهان نگهداشتن حساب ها را از اعضا ندارد .

13- اعضا باید در قبال هر پرداخت خود به شرکت رسید رسمی دریافت کنند . حساب ها همان طور که کاملاً بی عیب و نقص در دفاتر شرکت نگهداری می شوند باید در دفترچه های خاص اعضا نیز وارد شوند . بسیاری از مشکلات شرکت به جابه جایی حساب های جاری و حساب های مربوط به تاسیس موسسه و یا عدم دریافت رسید رسمی در برابر پرداخت های اعضا بر می گردد .

14- اعضا باید ته چک پرداختی های خود را نگهداری کنند . هیچ چک امضا شده ای نباید توسط کارمندی از شرکت بدون حساب و کتاب رها شود چرا که اغلب به اختلاس و کلاهبرداری منتهی می گردد .

15- تعاونی هایی که از سپرده های کلان برخوردارند باید در مدیریت صندوق های خود وسواس بیشتری به خرج دهند . صندوق ها باید در امر سرمایه گذاری با دقت و هوشیاری عمل کنند به نحوی که تا جای ممکن اعضا و سازمان از بهره بیشتری منتفع شوند . انتفاع بیشتر اعضای شرکت حاکی از کارآمدی بیشتر و خوش نیتی است . مردم در شرکتهایی عضو می شوند که فایده اقتصادی داشته باشد.

16- تعاونی ها و به ویژه تعاونی های کشاورزی که در سطح روستاها فعالیت می کنند باید در کسب و کار خود تنوع ایجاد نمایند و به طور مثال علاوه بر توزیع بذر و کود و سم مورد نیاز اعضاء در آموزش آنان در راستای بهره وری بیشتر و استفاده از روش های کارآمدتر تولید و توزیع محصولات کشاورزی ، توسعه مزارع ، توزیع آب و برق روستایی ، تامین و تجهیز منابع مالی و انسانی مورد نیاز و ایجاد آزمایشگاه های آب و خاک و تعمیرگاه ماشین آلات کشاورزی و راه اندازی بازار روز و امثال آن مشارکت کنند . همچنین تعاونی ها می توانند در این راستا از نیروی کار زنان به دلیل توانایی های آنان در زمینه هایی نظیر تولید صنایع دستی ، ایجاد شیرخوار گاه و مهد کودک ، فرآوری و تبدیل محصولات کشاورزی و توسعه بازار روز از طریق تشکل آنان در گروه های خودیار استفاده کنند و آنان را به لحاظ فنی ، تامین محل و گرد آوری اطلاعات لازم حمایت نمایند .

17- تعاونی همچنین به واسطه مسئولیت ها و اهداف حرفه ای خود باید در زمینه هایی نظیر ارائه خدمات اجتماعی از قبیل بهداشت و مراقبت های اجتماعی ، آموزش کودکان اعضا ، ایجاد شیرخوارگاه ها و مهد کودک ها و مدارس ، توزیع قبوض آب و برق و تلفن و نگهداری از خطوط آب و برق و باجه های تلفن فعالیت کند که خود علاوه بر ایجاد منافع اقتصادی برای شرکت به نزدیک شدن هر چه بیشتر آن و جامعه می انجامد .

18- در راستای افزایش سطح فعالیت ها ، لازم است تعاونی ها در نمایشگاه های محلی ، منطقه ای و سراسری به فراخور ظرفیت خود و در جهت تبادل افکار و تجربیات با سایرین و ارتقا سطح آگاهی اعضا حضور یابند .

19- تعاونی ها انجمن خیریه نیستند . آن ها قادر به ارائه خدمت مجانی نمی باشند . اعضای تعاونی برای تولید کالا و خدمات وجه دریافت می کنند هم چنان که برای دریافت هر نوع کالا و خدمات از شرکت باید هزینه کنند . تولید هر نوع کالا و خدمات که با سوء استفاده و کاهش منابع همراه باشد موجب ضرر و زیان شرکت است .

20- جنبش تعاونی ، تنها جنبشی اجتماعی و اقتصادی نیست بلکه جنبه اخلاقی نیز دارد . تعاونی کارآمد ، تعاونی است که به بهترین نحو ممکن ارائه خدمت کند . این تعاونی می تواند هم برای اعضای خود و هم برای سایر آحاد جامعه ، تامین اجتماعی و اعتماد به وجود آورد . اعضای تعاونی با عمل به اصول آن در حقیقت به نوعی دموکراسی را تمرین و تجربه می کنند . شرکتی که از طریق آن استانداردهای اجتماعی و زندگی عضو اصلاح و ارتقا می یابد .

شرکت تعاونی بیشتر مردم محور است تا سرمایه محور . بنابر این آموزش بهترین ابزار توسعه  این شرکت است . معمولاً عضو قدیمی شرکت با حقوق و وظایف زندگی در فضای دموکراسی و آزاد آشنا می شود ، تمرین می کند و درس می آموزد و عضو جدید با اصول و فلسفه وجودی تعاون آشنا می گردد و درس می آموزد . آنان در نهایت به حامی و عضو با وفای شرکتی بدل می شوند که به راه و رسمی خاص از زندگی اجتماعی و اقتصادی باور دارد . بنابر این آموزش ابزاری مفید در راستای ارتقا و توسعه توانمندی های جنبش تعاونی محسوب می شود . باید بر آموزش و به جا آوردن اصول تعاونی تاکید شود . اصول به منزله چراغ راه شرکت های تعاونی برای عینیت بخشیدن به ارزش ها به شمار می آیند .

* بنیاد اصلاح نباتات و زراعت کشور هندوستان که به صورت تعاونی اداره می شود .